چهارراه ولیعصر و سهم عابران از خیابان‌های شهر

علی طیبی ـ مدرس دانشگاه

آرمان: کمتر کسی است که در گذارش به تهران با اسم، موقعیت و جایگاه چهارراه ولیعصر بیگانه باشد. چهارراهی که در تقاطع دو محور اصلی و تاریخی شهر تهران در مسیر شرق به غرب (دماوند، انقلاب و آزادی) و جنوب به شمال (خیابان ولیعصر از راه‌آهن تا تجریش) قرار گرفته و یکی از مهم‌ترین گره‌های شهری تهران را شکل داده است و با نشانه‌ای به قدرت و عظمت تئاتر شهر تهران اهمیت چند برابر یافته است. این گره و نشانه پرقدرت در خاطر شهروندان و بازدیدکنندگان شهر تهران چند سالی است که موضوع برخی مداخلات غیرکارشناسانه مدیران شهری قرار گرفته که منجر به تبدیل این تقاطع از یک فضای عمومی پویا به یک مسئله شهری شده است. این نوشتار به بررسی سیر تحول این مداخلات در سه نمونه احداث خطوط اتوبوس سریع شهری BRT، احداث ورودی مترو چهارراه ولیعصر و ساخت زیرگذرعابر پیاده می­پردازد.
۱-از سال ۱۳۸۶ بحث احداث خطوط BRT به‌عنوان گزینه نوین خطوط اتوبوسرانی شهری برای جابه‌جایی پرسرعت و کم‌هزینه شهروندان در مسیرهای پرتردد مطرح شد و مسیر آزادی- انقلاب- تهرانپارس به‌عنوان اولین مسیر پیشنهادی انتخاب و به سرعت مجهز به تجهیزات و تاسیسات مورد نیاز پروژه شد. این پروژه با همه کاستی‌ها و مشکلات در تأمین تجهیزات، اتوبوس‌ها و ایستگاه‌ها کماکان یکی از پروژه‌های موفق و قابل ارائه در مقیاس جهانی در تأمین حمل و نقل عمومی در کلانشهری به عظمت تهران به حساب می‌آید. این خط با تقاطع با سه خط مترو و بسیاری از خطوط اتوبوسرانی موجود امکان ترکیب سفربرای دسترسی به نقاط پررفت و آمد شهر را فراهم می‌آورد. اما در جایی که به خط BRT ولیعصر (راه‌آهن- تجریش) تقاطع می‌یابد که در سال ٨٨ به صورت غیرکارشناسی و ضرب‌الاجلی و در حاشیه پروژه یکطرفه کردن خیابان ولیعصر ساخته شد، اولین گام در تبدیل چهارراه ولیعصر به مساله چهارراه ولیعصر پایه ­ریزی شد. در نقطه تقاطع دو خط اصلی BRT شمال-جنوب و شرق-غرب درست در تقاطع چهارراه ولیعصر چهار ایستگاه اتوبوس پیش‌بینی شد که سه تای آن در میان ترافیک سواره چهارراه قرار گرفته است. مکان‌گزینی سه ایستگاه در وسط ترافیک سواره چهارراه منجر به آشفتگی و سردرگمی عابران پیاده‌ای شده است که قصد سوار یا پیاده شدن از اتوبوس‌ها را دارند. این مکان‌گزینی ایستگاه‌ها در مجاورت تقاطع با این حجم ترافیک بالا مخالف اصول مدیریت و مهندسی حمل و نقل عمومی است که از عدم کارشناسی در اجرای این پروژه نشأت می­گیرد و نقش عمده در آشفتگی فضایی و حرکتی چهارراه ولیعصر داشته است.
۲-احداث ایستگاه مترو چهارراه ولیعصر موضوع یکی از انتقادهای شهروندان و اصحاب هنر به پروژه‌های شهرداری در سال­های اخیر بود. ایستگاهی که به شکلی نامانوس نمای یکی از مهم‌ترین نشانه‌های فرهنگی- هنری شهر تهران و نشانه اصلی چهارراه ولیعصر را مخدوش می­کرد و در عین حال ساختمان زیرزمینی آن خطر آسیب رساندن به پی ساختمان تئاتر شهر را به همراه داشت. به­رغم انتقادات گسترده به ساخت این ایستگاه، شهرداری تهران با تاخیری کوتاه و جابه‌جایی اندک ورودی پروژه خود را به شکلی به اجرا درآورد و این وصله ناجور، بخشی از نمای تئاتر شهر تهران شد. درحالی که در نمونه‌های مشابه در همان خط مترو در جایی که تملک ساختمان‌ها و ساخت ایستگاه هزینه ریالی برای شهرداری به همراه داشت (مانند ایستگاه میدان انقلاب) مدیریت شهری به راه­حل ایجاد دسترسی در بین ساختمان‌ها دست یافته است. ولی از قرار چشم‌پوشی مدیریت شهری از فضای باز و «رایگان» جلوی تئاتر شهر غیرممکن به حساب می­آمد.
۳-مرحله سوم و نهایی پروژه ساماندهی عابران از سطح چهارراه ولیعصر با مطرح شدن ساخت زیرگذر پیاده برای این فضای شهری در فروردین امسال کلید خورد. این پروژه نیز بدون کارشناسی‌های لازم و درنظر گرفتن نظر صاحب­نظران و شهروندان از بالاترین سطح مدیریت شهری به شهر تهران تحمیل شد. در این پروژه که مراحل پایانی آن به‌تازگی به اتمام رسیده و مورد بهره‌برداری قرار گرفته است، شهرداری با صرف هزینه­هایی راه­حلی برای مسئله­ای خودساخته در این فضای شهری ارائه می­کند تا آشفتگی ترافیک سواره و پیاده حاصل از مکان‌گزینی اشتباه ایستگاه‌های اتوبوس و وصله ناموزون ورودی ایستگاه مترو بر نمای تئاتر شهر را سامان دهد. پروژه­ای که به‌دنبال ساماندهی عابران از سطح یکی از مهم‌ترین فضاهای شهری تهران و تقدیم آن به ترافیک سواره شهر است. طبق برنامه شهرداری، همزمان با افتتاح این زیرگذر تمام خطوط عابر پیاده از سطح چهارراه حذف و موانع فیزیکی برای عبور پیاده از سطح خیابان نصب شد تا عابران پیاده مجبور به استفاده از زیرگذر برای عبور از عرض خیابان ولیعصر و انقلاب شوند. اگرچه تلاش شده است تا این امر با تجهیز تمام ورودی‌ها و خروجی‌ها به پله‌های برقی رنگ و برق جذاب پیدا کند، اما در عمل علاوه بر نمایش دوباره اولویت حرکت سواره بر پیاده در رویکرد مدیریت شهری، با نادیده گرفتن حق حرکت پیوسته عابران پیاده در «سطح» شهر به صورت کلی و حق معلولان حرکتی در دسترسی به تمامی فضاهای عمومی شهری همراه خواهد بود. پروژه زیرگذر عابر پیاده چهارراه ولیعصر از آخرین نمونه‌های تبلور رویکردی قدیمی در مدیریت شهر تهران است که تسهیل حرکت سواره را مهم‌ترین هدف نهاد شهرداری در ارائه خدمات به شهروندان معرفی می­کند. همین رویکرد را می­توان در تخصیص بودجه­هزاران میلیاردی به ساخت و تکمیل بزرگراه‌ها، پل‌ها و تونل‌ها (و در نمونه متأخر آن طبقاتی کردن بزرگراه­صدر) و کم‌توجهی به ساخت، تکمیل و تجهیز شبکه حمل و نقل عمومی دید. افتتاح این پروژه و بسته شدن چهارراه ولیعصر روی عابران پیاده شوکی به شهروندان و استفاده کنندگان هر روزه این فضای شهری وارد کرده که می­تواند به انتقادات گروه‌های مختلف شهروندی منجر شود. شهروندانی که به‌دلایل مختلف توان یا تمایل به استفاده از زیرگذر و طولانی کردن مسیر خود برای گذر از عرض ۲۰ تا ۲۵ متری خیابان­های ولیعصر و انقلاب ندارند.

Connect with Me:

دیدگاه بگذارید

اولین نفر باشید

اطلاع از
avatar
wpDiscuz
/home/alitayeb/public_html/bahamestan.ir